Elektryfikacja transportu w Afryce zaczyna się od pojazdów, które zarabiają na siebie, a nie od samochodów osobowych. W Zimbabwe elektryczne trójkołowce wożą warzywa na targ i pacjentów do przychodni. W Kenii szybko przybywa elektrycznych taksówek i pojazdów dostawczych na trzech kółkach.
Trójkołowiec zamiast wiadra na głowie
Agefi Mutambo, 56-letnia rolniczka z Zimbabwe, od 2021 roku ma elektryczny trójkołowiec. Wcześniej pokonywała pieszo 7–10 kilometrów z 20-kilogramowym wiadrem pomidorów na głowie. Za towar dostawała około 6 dolarów, robiła jeden kurs dziennie i na targ docierała późno, z mniej świeżym towarem.
Dziś jeździ z dostawami dwa–trzy razy w tygodniu. Na jeden kurs zabiera 300 kilogramów produktów dla szkół i przychodni i zarabia na nim około 80 dolarów. Wozi też sąsiadów do szpitala, czasem w nocy, gdy kobieta rodzi. Rozładowany akumulator wymienia za 4 dolary. Zarobione pieniądze pozwoliły jej sfinansować naukę dzieci i wnuków.
Pojazdy o nazwie „Hamba” (po ndebele „jedź”) od 2019 roku oferuje lokalne przedsiębiorstwo społeczne Mobility for Africa. Są ładowane energią słoneczną, biorą ponad 400 kilogramów ładunku i przejadą około 100 kilometrów na jednym ładowaniu. Kupuje się je w leasingu z opcją wykupu za około 30 dolarów tygodniowo, a wymienne akumulatory skracają przestoje.
Kontynent startuje z opóźnieniem
Afryka ma duże zasoby surowców potrzebnych do produkcji akumulatorów, ale na rynku pojazdów elektrycznych prawie się nie liczy. Według Międzynarodowej Agencji Energii w 2025 roku sprzedano tam około 25 tysięcy elektrycznych samochodów, głównie w Egipcie, Maroku i RPA. Na świecie było ich ponad 20 milionów. Komisja Gospodarcza ONZ dla Afryki wskazuje na zawodną sieć energetyczną, brak wykwalifikowanych kadr i słabe regulacje.
Mniejsze pojazdy omijają część tych barier, bo nie wymagają tak rozbudowanej i drogiej infrastruktury ładowania jak samochody. Ekspert ds. e-mobilności Hezbon Mose z organizacji E-Mobility Africa mówi, że zmiana opiera się głównie na motocyklach i trójkołowcach służących do zarabiania. W Kenii rejestracje elektrycznych trójkołowców wzrosły z 39 w 2023 roku do 517 w 2025, a do czerwca tego roku było ich już 1965.
Rachunek ekonomiczny i powietrze
Zdaniem Mosego o sukcesie decyduje rachunek, a nie moda. Jak ujął to sam ekspert:
„Elektryczne trójkołowce już teraz zwracają się pracującym kierowcom.”
Według jego wyliczeń elektryczna taksówka w Mombasie oszczędza 4–10 dolarów dziennie na kosztach eksploatacji w porównaniu z pojazdem benzynowym. Wyższa cena zakupu zwraca się w 5–21 miesięcy. Ten sam pojazd może służyć jako taksówka, dostawczak, śmieciarka czy transport płodów rolnych. Około 30 milionów Afrykanów utrzymuje się z pracy na dwóch i trzech kołach, a elektrycznych jest mniej niż 200 tysięcy.
Jest też korzyść dla zdrowia. W Nairobi transport drogowy odpowiada za 40% zanieczyszczenia drobnymi pyłami, według Clean Air Fund. Badanie z 2025 roku wykazało, że przesiadka stołecznych motocykli na napęd elektryczny wyeliminowałaby pyły z ich rur wydechowych i obniżyła dzienne emisje CO2 o około 85%.
Kto za to zapłaci
Założycielka Mobility for Africa Shantha Bloemen uważa, że trwały rozwój wymaga finansowania, które nie zależy od projektów pomocowych. Banki zwykle nie pożyczają małym rolnikom, bo uznają ich za niewiarygodnych kredytowo. Leasing z wykupem pozwala ten problem obejść. Bloemen zwraca uwagę, że szczególnie ucierpiały na tym kobiety prowadzące gospodarstwa.
Co to znaczy dla Polski
Polski czytelnik nie zobaczy takich trójkołowców na wsi, ale historia pokazuje, że elektryfikacja nie musi zaczynać się od samochodów osobowych. U nas jest gęsta sieć dróg i stabilna energetyka, więc wyzwania są inne. Mimo to wymiana akumulatorów zamiast długiego ładowania i skupienie na pojazdach używanych zawodowo, jak dostawcze i taksówki, to rozwiązania, które mogą mieć sens także w Europie.
Dla Polski i UE ma to też znaczenie pośrednie. Rozwój rynku w Afryce może zwiększyć popyt na akumulatory i zmienić łańcuchy dostaw. Na razie jednak skala jest niewielka, a artykuł nie podaje, by europejskie firmy były w te projekty zaangażowane.
Źródło: Tech Xplore – „Africa is charting a different road to electric mobility with motorbikes and versatile 3-wheelers”
